Οι διαστάσεις της παχυσαρκίας σε παγκόσμιο επίπεδο – (Weekend Express , 2010)

Το ερευνητικό ενδιαφέρον των τελευταίων ετών για την μελέτη της παχυσαρκίας έχει εστιαστεί σε τρεις κυρίως άξονες: στην αναγνώριση των προδιαθεσικών παραγόντων για εμφάνιση παχυσαρκίας, στην εμφάνιση νοσημάτων σχετιζόμενων με την παχυσαρκία και στην αντιμετώπιση του φαινομένου.

Ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η συχνότητα εμφάνισης παχυσαρκίας αυξάνεται τόσο στις ανεπτυγμένες χώρες όσο και στις χώρες που βρίσκονται στο στάδιο μετάβασης προς το δυτικό τρόπο ζωής. Μάλιστα στις χώρες που δεν έχουν ολοκληρώσει ακόμα τη «μετάβαση στην αφθονία» το φαινόμενο είναι εντονότερο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας υπολογίζεται ότι το 5 έως 10% του πληθυσμού παγκοσμίως, ήτοι 300 εκατομμύρια άτομα, πάσχει από παχυσαρκία με την Αμερική να κατέχει την πρώτη θέση σε παχυσαρκία παγκοσμίως.

Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη NHANES (National Health and Nutrition Examination Surveys) για το χρονικό διάστημα 1971 έως 1974 ανέφερε ότι 28,8 εκατομμύρια Αμερικανοί είναι παχύσαρκοι εκ των οποίων τα 8,4 εκατομμύρια πάσχουν από θνησιγενή παχυσαρκία. Σύμφωνα με τη μελέτη NHANES ΙΙ οι αριθμοί αυτοί αυξήθηκαν μέχρι το 1980 σε 34 εκατομμύρια παχύσαρκοι των οποίων τα 13 εκατομμύρια πάσχουν από θνησιγενή παχυσαρκία. Ενώ σύμφωνα με τη μελέτη NHANES ΙΙΙ (1988-1991) το 33% των Αμερικανών είναι παχύσαρκοι (δηλαδή 58 εκατομμύρια άνθρωποι). Το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας δηλώνει ότι ένας στους 2 Αμερικανούς είναι πλέον παχύσαρκος.

Τα ευρωπαϊκά δεδομένα δεν είναι καθόλου καλύτερα. Την πιο μεγάλη αύξηση εμφανίζει η Αγγλία, όπου τα ποσοστά διπλασιάστηκαν από το 8 στο 16% μεταξύ 1980 και 1995. Αγγλία και Αμερική «βίοι παράλληλοι» και στο θέμα του βάρους. Από την υπόλοιπη Ευρώπη, οι πρώην σοσιαλιστικές χώρες εμφανίζουν υψηλά ποσοστά της τάξης του 20-25% ενώ οι χώρες της δυτικής Ευρώπης 15-20%, με υψηλότερα νούμερα στη Γερμανία και Φινλανδία (20%) και χαμηλότερα σε Σουηδία (5%) και Γαλλία (8%). Πάντως, σε καμία χώρα, δεν υπάρχει μείωση ή σταθεροποίηση του προβλήματος. Στην Ευρώπη εκτιμάται ότι έως το 2010, 26 εκατομμύρια παιδιά θα είναι υπέρβαρα και από αυτά 6,4 εκατομμύρια παιδιά θα είναι παχύσαρκα.

Στην Ελλάδα τα στοιχεία που απορρέουν από τις μελέτες δείχνουν ότι τα ποσοστά παχυσαρκίας έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια. Η συχνότητα εμφάνισής της ανέρχεται σε ποσοστό 26,0% στους άνδρες και 18,2% στις γυναίκες, ενώ τα αντίστοιχα ποσοστά για τα ελληνόπουλα αγγίζουν το ποσοστό 8,5% στις ηλικίες 7-12 ετών και 6% στην εφηβεία. 1 στα 4 παιδιά ηλικίας 3-18 ετών στην Ελλάδα είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο και 1 στα 3 παιδιά ηλικίας 3-12 ετών έχει αυξημένο σωματικό βάρος. Το ανησυχητικό είναι ότι 1 στα 2 παχύσαρκα και υπέρβαρα παιδιά είναι ικανοποιημένο με το βάρος του (το ίδιο ή ο κηδεμόνας του). Σχεδόν τα μισά Ελληνόπουλα βρίσκονται κάτω από το όριο του ενδεδειγμένου χρόνου ημερήσιας σωματικής δραστηριότητας (1 ώρα την ημέρα), με το ποσοστό αυτό να μειώνεται με την αύξηση της ηλικίας. Το 14% των παιδιών στην Ελλάδα ξεπερνά τις 2 ώρες καθιστικών δραστηριοτήτων ανά ημέρα, με το ποσοστό αυτό να αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας.

Σε πρόσφατη μελέτη που έγινε στην Ενδοκρινολογική Κλινική του Νοσοκομείου Παναγία στην Θεσσαλονίκη και αφορούσε πληθυσμό 4000 ατόμων της Κεντρικής Μακεδονίας βρέθηκαν συνολικά ποσοστά παχυσαρκίας 19,9%. Μεγαλύτερα ποσοστά είχαν οι γυναίκες (23,9%) σε σχέση με τους άνδρες (11,6%). Η επιδημική αύξηση του βάρους στην Ελλάδα οφείλεται κυρίως στην υιοθέτηση του «fast food» τρόπου διατροφής και του καθιστικού τρόπου διαβίωσης. Στις νεαρές ηλικίες μεγάλο πρόβλημα φαίνεται να εμφανίζουν τα αγόρια κυρίως κατά την παιδική ηλικία, ενώ τα κορίτσια ιδίως στην εφηβεία ακολουθώντας πρακτικές διαιτητικού ελέγχου εμφανίζουν μικρότερο πρόβλημα αύξησης βάρους. Μια μεγάλη επιδημιολογικά μελέτη η οποία θα καταγράψει τη συχνότητα παχυσαρκίας ενηλίκων και παιδιών στο σύνολο της επικράτειας ξεκίνησε πολύ πρόσφατα στη χώρα μας από την Ελληνική Ιατρική Εταιρεία Παχυσαρκίας. Τα αποτελέσματα της μελέτης αναμένονται με μεγάλο ενδιαφέρον διότι θα δοθεί για πρώτη φορά ακριβής εκτίμηση της διάστασης του προβλήματος ανά περιοχή και συνολικά, ενώ επίσης θα δοθούν σημαντικές πληροφορίες για τις ακριβείς διατροφικές πρακτικές καθώς και συνήθειες σωματικής δραστηριότητας των Ελλήνων και Ελληνίδων.

Η παχυσαρκία πλήττει περισσότερο τις γυναίκες παρά τους άνδρες. Μάλιστα, μεταξύ των γυναικών πλήττονται περισσότερο οι γυναίκες με χαμηλά εισοδήματα, ενώ μεταξύ ανδρών πλήττονται περισσότερο οι άνδρες με αυξημένα εισοδήματα! Στα παιδιά η φτώχεια και η εγκατάλειψη θεωρούνται σημαντικοί παράγοντες εμφάνισης παχυσαρκίας. Μάλιστα με βάση μία έρευνα που διεξήχθη στην Δανία και αφορούσε 10χρονα παιδιά βρέθηκε ότι τα παραμελημένα παιδιά έχουν περισσότερες πιθανότητες να γίνουν παχύσαρκα μέσα στα επόμενα 10 χρόνια.

Η παχυσαρκία σχετίζεται άμεσα με θνησιμότητα καθώς και με πολλές  χρόνιες παθήσεις. Οι δείκτες θνησιμότητας είναι μέχρι και δύο φορές υψηλότεροι στις παχύσαρκες γυναίκες σε σχέση με τις πιο αδύνατες σύμφωνα με τη μελέτη NHS (Nurses Health Study). Επιπλέον, μία αύξηση του βάρους κατά 10 κιλά ή παραπάνω αποτελεί προγνωστικό παράγοντα για αυξημένο κίνδυνο θνησιμότητας. Μάλιστα, το μέγεθος της παχυσαρκίας επηρεάζει την έκβαση πολλών νοσημάτων μεταξύ των οποίων είναι τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο διαβήτης, η υπέρταση, ορισμένες μορφές καρκίνου κ.α. Όσο μεγαλύτερος είναι ο βαθμός της παχυσαρκίας τόσο χειροτερεύει η κλινική εικόνα αυτών των νοσημάτων.

Οι οικονομικοί αναλυτές του τομέα της υγείας επισημαίνουν ότι το κόστος της παχυσαρκίας είναι τεράστιο διότι οι ασθένειες που απορρέουν από την παχυσαρκία επιβαρύνουν καθημερινά το Εθνικό Σύστημα Υγείας. Το 2-6% του κόστους για τη δημόσια υγεία σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες οφείλεται καθαρά στην παχυσαρκία, ενώ το πραγματικό κόστος εξαιτίας των σχετιζόμενων με την παχυσαρκία νόσων είναι πολύ μεγαλύτερο. Επιπλέον, στα ίδια τα παχύσαρκα άτομα υπάρχουν τεράστιες κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις με βασικότερη τη δυσκολία στην εύρεση εργασίας, με άμεσο επακόλουθο την χαμηλή αυτοεκτίμηση και τελικά την περιθωριοποίηση τους. Πολύ συχνά μάλιστα τα παχύσαρκα άτομα εμφανίζουν κατάθλιψη η οποία τα ωθεί στην περαιτέρω λήψη τροφής και στην περαιτέρω αύξηση του βάρους. Πρόκειται λοιπόν για ένα φαύλο κύκλο που ανάγει την παχυσαρκία σε ζήτημα δημόσιας υγείας.

Αναμφίβολα, οι μελέτες που έχουν διεξαχθεί έχουν επιφέρει μια σειρά ανακαλύψεων σχετικά με το ρόλο της παχυσαρκίας στην υγεία του ανθρώπου. Ωστόσο όμως, οι ακριβείς μηχανισμοί τόσο της εμφάνισης παχυσαρκίας όσο και της εμφάνισης παθογένειας λόγω παχυσαρκίας παραμένουν αδιευκρίνιστοι. Εμπόδιο στη διερεύνησή τους αποτελούν οι πολυπληθείς παράγοντες που εμπλέκονται στις μεταβολικές διαδικασίες καθώς και η πολυπλοκότητα του ανθρώπινου οργανισμού που καθιστά ελλιπείς τις όποιες  επιστημονικές γνώσεις υπάρχουν.

Διαιτολογική Μονάδα Dietnet
Μπαλαμώτη Δ. Χριστίνα
Κλινική Διαιτολόγος- Διατροφολόγος
Αριστούχος Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these <abbr title="HyperText Markup Language">HTML</abbr> tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*