Παχυσαρκία: Δίαιτα ή χειρουργείο;

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο οργανισμό Υγείας η Παχυσαρκία έχει λάβει διαστάσεις επιδημίας σε διεθνές επίπεδο, με περισσότερο από 1 δισεκατομμύριο υπέρβαρους, μεταξύ των οποίων 300.000.000 παχύσαρκους.

Εκτιμάται ότι 115.000.000 απ’ αυτούς τους ανθρώπους θ’ αναπτύξουν σοβαρά προβλήματα υγείας, καθώς η παχυσαρκία αυξάνει τις πιθανότητες εμφάνισης ασθενειών όπως καρδιαγγειακά νοσήματα, διαβήτη, οστεοαρθρίτιδα κ.α., ενώ υποβαθμίζει την ποιότητα της καθημερινής ζωής.

            Οι συνεχώς αυξανόμενες επιπλοκές στην υγεία των παχύσαρκων ατόμων, αλλά και το οικονομικό κόστος που συνεπάγεται αυτών των καταστάσεων, ανάγουν την παχυσαρκία σε μείζον πρόβλημα προς επίλυση.

            Οι συνήθεις στρατηγικές που ακολουθούνται μέχρι σήμερα για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας έχουν οδηγήσει σε ένα φαύλο κύκλο συνεχούς αυξομείωσης βάρους των παχύσαρκων ατόμων. Η ατέρμονη αυτή κατάσταση ονομάζεται φαινόμενο «yo-yo». Οι διακυμάνσεις του βάρους αν και δεν προκαλούν μόνιμες αλλαγές στη σύσταση του σώματος, παρόλα αυτά αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη, υπέρτασης, υπερλιπιδαιμιών και μειώνουν το προσδόκιμο επιβίωσης. Μάλιστα, ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι είναι καλύτερο να διατηρείται το βάρος σταθερό ακόμα κι αν μιλάμε για παχύσαρκο ή υπέρβαρο άτομο παρά να υπάρχουν επαναλαμβανόμενες αυξομειώσεις του βάρους.

Ιατρικές επεμβάσεις-επιπλοκές

Η χειρουργική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας δικαιολογείται μόνο στις περιπτώσεις δριμείας παχυσαρκίας, δηλαδή σε άτομα με δείκτη μάζας σώματος άνω του 35. Με τις χειρουργικές επεμβάσεις μειώνεται η πρόσληψη τροφής μέσω της μείωσης της χωρητικότητας του στομάχου. Τα αποτελέσματα των χειρουργικών επεμβάσεων είναι θεαματικά: οι περισσότεροι ασθενείς χάνουν το 50% του βάρους τους.

Η διατήρηση του αποτελέσματος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αλλαγή των διατροφικών συνηθειών του ατόμου. Οι άμεσες μετεγχειρητικές επιπλοκές περιλαμβάνουν τοπικές μολύνσεις, ναυτίες, αφυδάτωση. Στις μακροχρόνιες επιπλοκές συμπεριλαμβάνονται βιταμινικές ανεπάρκειες καθώς και ανεπάρκειες μετάλλων και ιχνοστοιχείων. Για όσους επιλέγουν τη χειρουργική οδό είναι απαραίτητη η ιατρική επίβλεψη για την υπόλοιπη ζωή τους.

Στις πλέον διαδεδομένες ιατρικές επεμβάσεις για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας συμπεριλαμβάνονται ο γαστρικός δακτύλιος, η λαπαροσκοπική επιμήκης γαστρεκτομή (sleeve γαστρεκτομή), η λαπαροσκοπική γαστρική παράκαμψη (γαστρικό by pass). Στην εικόνα (ΙV) φαίνονται δύο χειρουργικές διαδικασίες που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της δριμείας παχυσαρκίας. Στην αριστερή εικόνα απεικονίζεται η λαπαροσκοπική επιμήκης γαστρεκτομή ενώ στην δεξιά εικόνα η λαπαροσκοπική γαστρική παράκαμψη. Οι σκούρες ροζ περιοχές δείχνουν τη ροή της τροφής μέσα στο γαστρεντερικό σωλήνα. Οι λευκές περιοχές δείχνουν τα τμήματα του στομάχου που παρακάμπτονται.

Μια άλλη ιατρική προσέγγιση που χρησιμοποιείται συχνά για αισθητικούς λόγους είναι η λιποαναρρόφηση. Αυτή η αισθητική επέμβαση αν και δεν συμβάλλει ιδιαίτερα στη μείωση του σωματικού βάρους εντούτοις όμως, μπορεί να αλλάξει το σχήμα του σώματος. Η λιποαναρρόφηση είναι αρκετά δημοφιλής διαδικασία γιατί θεωρείται ασφαλής. Στην πραγματικότητα όμως μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές που μπορεί να οδηγήσουν στο θάνατο.

Εικόνα IV: Χειρουργικές επεμβάσεις που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία της δριμείας παχυσαρκίας.

Πηγή: Understanding Normal and Clinical Nutrition

Γαστρικός δακτύλιος

Ο ρυθμιζόμενος γαστρικός δακτύλιος (AdjustableGastricBand) αποτελεί την πλέον διαδεδομένη επέμβαση στην Ευρώπη.

Στην είσοδο του στομάχου κοντά στον οισοφάγο τοποθετείται ένας ρυθμιζόμενος δακτύλιος από σιλικόνη ο οποίος περιορίζει δραστικά την ποσότητα τροφής που μπορεί να δεχθεί το στομάχι

Εικόνα V. Γαστρικός δακτύλιος

Ο δακτύλιος είναι συνδεδεμένος με ένα τύμπανο που εμφυτεύεται στο λίπος της κοιλιάς απ’ όπου ο ιατρός σας θα ρυθμίζει με εγχύσεις φυσιολογικού ορού την τάση του δακτυλίου. Ο δακτύλιος με αυτόν τον τρόπο ρυθμίζεται σε συνεννόηση με τον ασθενή ώστε να επιτευχθεί η καλύτερη απώλεια βάρους.
                                                                            Πηγή: www.obesity-surgery.gr

Ο δακτύλιος είναι συνδεδεμένος με ένα τύμπανο που εμφυτεύεται στο λίπος της κοιλιάς απ’ όπου ο ιατρός σας θα ρυθμίζει με εγχύσεις φυσιολογικού ορού την τάση του δακτυλίου. Ο δακτύλιος με αυτόν τον τρόπο ρυθμίζεται σε συνεννόηση με τον ασθενή ώστε να επιτευχθεί η καλύτερη απώλεια βάρους. Ο γαστρικός δακτύλιος απαιτεί καλή συμμόρφωση με τις διαιτητικές οδηγίες και είναι περισσότερο αποτελεσματικός για ασθενείς με σχετικά μικρό ΒΜΙ. Η επέμβαση γίνεται λαπαροσκοπικά. Δηλαδή, με τέσσερις ή πέντε τομές του ενός εκατοστού εισέρχεται στην κοιλιά μία κάμερα και λεπτά εργαλεία. Η λαπαροσκοπική χειρουργική πλεονεκτεί διότι ο πόνος μετά το χειρουργείο είναι πολύ λιγότερος σε σχέση με την ανοικτή χειρουργική, η κινητοποίηση του ασθενούς γίνεται γρηγορότερα και αποφεύγονται πολλές επιπλοκές που έχουν σχέση με την τομή.

 

Λαπαροσκοπική επιμήκης Γαστρεκτομή (sleeve γαστρεκτομή)

Η Λαπαροσκοπική Επιμήκης Γαστρεκτομή προέκυψε ως επέμβαση για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας πριν από λίγα χρόνια. Περιληπτικά, πρόκειται για αφαίρεση ενός μεγάλου τμήματος του στομάχου χωρίς όμως να διαταράσσεται ουσιαστικά η λειτουργία της πέψης και απορρόφησης των θρεπτικών συστατικών. Στη sleeve gastrectomyαφαιρείται περίπου το 85%του στομάχου κατά τον επιμήκη άξονα. Το τμήμα του στομάχου που θα αφαιρεθεί ελευθερώνεται από το λίπος και τα αγγεία του και στη συνέχεια με τη βοήθεια εξελιγμένων εργαλείων (κοπτοράπτες) το στομάχι κόβεται και συρράπτεται ταυτόχρονα. H sleeve gastrectomy sleeve έχει εξαιρετικά αποτελέσματα στην απώλεια βάρους. Σε ένα χρόνο από το χειρουργείο υπολογίζεται ότι χάνετε το 80% του πλεονάζοντος βάρους.Η επέμβαση γίνεται λαπαροσκοπικά. Δηλαδή, με τέσσερις ή πέντε τομές του ενός εκατοστού εισέρχεται στην κοιλιά μία κάμερα και λεπτά εργαλεία. Ειδικά στη χειρουργική της παχυσαρκίας, η λαπαροσκοπική οδός προσφέρει σημαντικό πλεονέκτημα διότι έχει διαπιστωθεί ότι παχύσαρκοι ασθενείς μετά από ανοικτή επέμβαση έχουν σημαντικά προβλήματα με το αναπνευστικό σύστημα αλλά και με την επούλωση της τομής τους.

Λαπαροσκοπική γαστρική παράκαμψη

Η λαπαροσκοπική γαστρική παράκαμψη (by-pass) είναι μία από τις ιστορικές επεμβάσεις για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας. Χρησιμοποιείται μόνο ένα μικρό τμήμα του στομάχου το οποίο ενώνεται με το έντερο ώστε η τροφή να παρακάμπτει ένα σημαντικό κομμάτι της γαστρεντερικής οδού. Έτσι, η φυσιολογία της πέψης και της απορρόφησης της τροφής αλλάζει με αποτέλεσμα τη σημαντική απώλεια βάρους. Η επέμβαση έχει πραγματοποιηθεί σε πολλές χιλιάδες ασθενών παγκοσμίως με ποσοστά επιτυχίας έως και 90%. Όπως και οι προηγούμενες επεμβάσεις, γίνεται και αυτή λαπαροσκοπικά.

Διαιτητική αντιμετώπιση παχυσαρκίας

Η διαιτητική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας για να μπορεί να είναι επιτυχημένη πρέπει να βασίζεται στην σωστή διατροφική προσέγγιση του ατόμου.

Είναι γεγονός ότι πολύς κόσμος καταφεύγει στην εφαρμογή τυχαίων και μη εμπεριστατωμένων υποθερμικών διαιτολογίων με σκοπό την άμεση και γρήγορη απώλεια κιλών. Πρόκειται για δίαιτες των οποίων πηγή προέλευσης δεν είναι κάποιος ειδικός επιστήμονας αλλά κάποιος συγγενής ή φίλος που την άκουσε ή τη διάβασε κάπου ή πρόκειται για μία διαφοροποίηση κάποιας δίαιτας γνωστού ή και πλείστες άλλες περιπτώσεις από τις οποίες μπορεί να προκύψει ένα διαιτολόγιο εξαιρετικά επικίνδυνο.

            Το κύριο χαρακτηριστικό μιας επικίνδυνης δίαιτας είναι ότι, η πρόσληψη πρωτεΐνης (π.χ. κρεατικά, πουλερικά, τυρί, αυγό, ψάρι κ.λπ.), υδατανθράκων (π.χ. πατάτα, ρύζι, ζυμαρικά, ψωμί κ.λπ.) και λίπους, δεν είναι ισορροπημένη.

            Συνήθως, δίδεται έμφαση σε μία μόνον ομάδα τροφίμων π.χ. πρωτεΐνες ή υδατάνθρακες, με αποτέλεσμα να αποκλείονται από τον οργανισμό βασικά θρεπτικά συστατικά που περιέχει η άλλη ομάδα, ενώ από αναφορές ανθρώπων που τις έχουν ακολουθήσει διαπιστώνεται ότι δεν είναι εύκολη η εφαρμογή τους και πολλοί την εγκαταλείπουν σύντομα με φυσικό επακόλουθο την επαναφορά στο αρχικό σημείο.

            Οι μη ισορροπημένες υποθερμιδικές δίαιτες μπορούν να χωριστούν σε διάφορες κατηγορίες.

Τα συνήθη χαρακτηριστικά μίας επικίνδυνης δίαιτας

Κετογονικές δίαιτες

Πρόκειται για δίαιτες οι οποίες στηρίζονται κυρίως στην αυξημένη πρόσληψη πρωτεΐνης και λίπους, ενώ είναι μειωμένη έως ελάχιστη η πρόσληψη υδατανθράκων (λιγότερο από 20% της ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης).  Όσοι υποστηρίζουν αυτού του τύπου τη δίαιτα αναφέρουν ότι με αυτόν τον τρόπο μειώνεται η όρεξη, χωρίς όμως στην επιστημονική πράξη να έχει αποδειχθεί κάτι τέτοιο.

            Παράδειγμα τέτοιας δίαιτας είναι η δίαιτα Ατκινς. Ένα από τα προβλήματα που παρουσιάζει μια τέτοια δίαιτα είναι το γεγονός ότι είναι ανεπαρκής σε πρόσληψη βιταμίνης C, ενώ πολύ συχνά παρατηρούνται μεγάλες απώλειες ασβεστίου με τα ούρα.  Επιπλέον, η υπερκατανάλωση πρωτεΐνης και λιπών έχει ως αποτέλεσμα τη μεγάλη παραγωγή ουρικού οξέος, η οποία εγκυμονεί κινδύνους για όσους έχουν προδιάθεση για ουρική αρθρίτιδα.  Ακόμη, αυτές οι δίαιτες έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε χοληστερόλη, γεγονός που τις καθιστά επικίνδυνες για τα άτομα που πάσχουν από υπερχοληστερολαιμία.  Επίσης, συχνά προκαλούν υπόταση, κούραση και ναυτία.

Η παραλλαγή των κετογονικών διαιτών

Μία παραλλαγή των κετογονικών διαιτών είναι οι δίαιτες στις οποίες είναι αυξημένη η πρόσληψη πρωτεΐνης αλλά όχι του λίπους, ενώ είναι μειωμένη και η πρόσληψη υδατανθράκων. Σε αυτές τις περιπτώσεις το άτομο λαμβάνει μέσω της δίαιτας αυτής υψηλά ποσοστά κορεσμένου λίπους (που είναι η κακή μορφή λίπους) και χοληστερόλης (μέχρι και τριπλάσια μπορεί να είναι σε σχέση με μία κανονική διατροφή), ενώ είναι ανεπαρκής η πρόσληψη βιταμινών Α, C και Β1.

Η δίαιτα με βάση τους υδατάνθρακες

            Μία κατηγορία μη ισορροπημένων υποθερμιδικών διαιτών είναι οι δίαιτες που δίδουν έμφαση σε υδατάνθρακες κρατώντας χαμηλή την πρόσληψη πρωτεΐνης. Στις δίαιτες αυτές καταναλώνονται κυρίως φρούτα, λαχανικά, ψωμί και δημητριακά, ενώ απαγορεύονται τα γαλακτοκομικά, εκτός από τα 0%. Αν και θεωρούνται αποτοξινωτικές (χωρίς ο όρος αποτοξίνωση να είναι επιστημονικά αποδεκτός), εντούτοις τα προβλήματα που μπορούν να προκαλέσουν στον οργανισμό είναι πολλά, αφού κρίνεται ανεπαρκής η πρόσληψη σιδήρου, νατρίου, απαραίτητων λιπαρών για τον οργανισμό, καθώς και βιταμινών Α, D, Ε και Κ (λιποδιαλυτές βιταμίνες).

Η μερική αποχή από το φαγητό

            Η πλήρης νηστεία (δηλαδή, η αποχή από το φαγητό) είναι μία ακόμη αρκετά δημοφιλής τακτική που εφαρμόζεται συχνά από άτομα που επιθυμούν να χάσουν γρήγορα βάρος. Με το σκεπτικό ότι μειώνοντας στο ελάχιστο την πρόσληψη τροφής για δύο τρεις ημέρες ο οργανισμός θα χρησιμοποιήσει το υπάρχον λίπος του οργανισμού και έτσι θα το κάψει, πολλοί άνθρωποι καταφεύγουν σε αυτόν τον απαράδεκτο τρόπο δίαιτας, που και βασανιστικός είναι αλλά και πολύ επικίνδυνος. Η αποχή από το φαγητό έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια κυρίως μυϊκού ιστού (πράγμα που είναι δύσκολο να επανακτηθεί μετά) και όχι λίπους που είναι και το ζητούμενο. Επιπλέον, προκαλείται διούρηση, με αποτέλεσμα μία μαζική απώλεια μετάλλων από τον οργανισμό.

Οι εξαντλητικές δίαιτες

Επίσης, υπάρχουν δίαιτες που κυμαίνονται από 400 έως 700 θερμίδες ημερησίως, οι οποίες προωθούν τη γρήγορη απώλεια βάρους και συνήθως είναι διάρκειας λίγων ημερών.  Επειδή και με αυτές τις δίαιτες χάνεται πολύς μυϊκός ιστός και ελάχιστο λίπος, μπορεί να προκληθεί ατροφία του μυοκαρδίου και αρρυθμίες, γεγονός που τις καθιστά επικίνδυνες για τη ζωή. Επίσης, μπορούν να εμφανισθούν: ορθοστατική υπόταση, αφυδάτωση, μη ανοχή στο κρύο, εξάντληση, ξηρότητα στο δέρμα, απώλειες μαλλιών και διαταραχές εμμήνου κύκλου.

Μονοφαγία

            Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι οποιασδήποτε άλλης μορφής δίαιτες (π.χ. μονοφαγία) θεωρούνται εξίσου επικίνδυνες για την υγεία, διότι πολύ απλά στερούν τον οργανισμό από βασικά θρεπτικά συστατικά που χρειάζεται για να ζήσει.  Ακόμη και εάν το διάστημα εφαρμογής τους είναι πολύ μικρό (λίγες ημέρες), είναι αρκετό για να υποστεί βλάβες ο ανθρώπινος οργανισμός.

Ο σωστός τρόπος διατροφής

            Ο σωστός τρόπος απώλειας κιλών γίνεται μόνο με την παρέμβαση και παρακολούθηση ενός ειδικού επιστήμονα διαιτολόγου-διατροφολόγου και στηρίζεται στις λεγόμενες ισορροπημένες υποθερμιδικές δίαιτες. Πρόκειται για δίαιτες οι οποίες μπορούν να καλύψουν πλήρως τον οργανισμό σε θρεπτικά συστατικά και για αυτό μπορούν να εφαρμοστούν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο την υγεία. Οι ημερήσιες θερμίδες θα πρέπει να μην είναι ιδιαίτερα χαμηλές ώστε να είναι εφικτή η τήρηση για μεγάλο χρονικό διάστημα και θα πρέπει να προέρχονται από πρωτεΐνη, υδατάνθρακα και λίπος.

Η τελική σύσταση και οι ακριβείς θερμίδες του διαιτολογίου θα πρέπει να καθορίζονται από τον διαιτολόγο με βάση το βάρος, το ύψος, το φύλο, την ηλικία και τη σύσταση του σώματος, ώστε το διαιτολόγιο να είναι εξατομικευμένο.

Στο STAR Channel και στην εκπομπή Μίλα που παρουσιάζει η Τατιάνα Στεφανίδου, παρουσιάστηκε ένα περιστατικό μας που ακολούθησε τη διαιτητική μέθοδο, με την εφαρμογή εξατομικευμένου διαιτολογίου και σωστού τρόπου διατροφής και έτσι κατάφερε να χάσει τα περιττά κιλά που τον βασάνιζαν.  Δείτε το σχετικό βίντεο:

Διαιτολογική Μονάδα Dietnet
Μπαλαμώτη Δ. Χριστίνα
Κλινική Διαιτολόγος- Διατροφολόγος
Αριστούχος Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών

Leave a Reply

Your email address will not be published.

You may use these <abbr title="HyperText Markup Language">HTML</abbr> tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*